Μάνη Τα χωριά μας Ιστορία της οικογένειας Οικογενειακό δένδρο Φωτογραφικό αρχείο Ιστορικά - Ανέκδοτα - Διηγήσεις Guest book Επικοινωνία

Τα χωριά μας και η ιστορία τους

ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΝΟΜΙΑ ΚΟΝΑΚΙΑ - ΣΤΡΟΤΖΑ (ΠΡΟΣΗΛΙΟ) ΠΥΛΟΣ ΣΚΥΦΙΑΝΙΚΑ ΚΑΡΥΟΥΠΟΛΗ - ΣΚΑΜΝΑΚΙ ΚΑΛΛΙΑΖΗ

Κονάκια - Στρότζα ( Προσήλιο)

            Η αρχική κοιτίδα της οικογένειας των Πατσουριάνων είναι το χωριό Νόμια της Μέσα Μάνης όπου οι Πατσουριάνοι υπολογίζεται ότι υπήρχαν από το 900μ.Χ.
            Η Μέσα Μάνη είναι ως γνωστόν άγονη και με ελάχιστο νερό. Επίσης λόγω των δυνατών ανέμων δεν υπήρχαν ανεμόμυλοι. Έτσι οι κάτοικοι τα λίγα σιτηρά που καλλιεργούσαν αναγκάζονταν να τα μεταφέρουν για άλεσμα στην Ανατολική Μάνη, κοντά στα τουρκικά σύνορα, στο Δήμο Μελιτίνης, στο χωριό Μπαρδούνια, όπου υπήρχαν και υπάρχουν μέχρι σήμερα πολλοί νερόμυλοι.
            Ερχόμενοι να αλέσουν τα σιτηρά τους κατά τους καλοκαιρινούς μήνες καταλάμβαναν και καλλιεργούσαν για μικρό χρονικό διάστημα και μερικά χωράφια για να συμπληρώσουν τα γενήματά τους, μια και η γη εκεί είναι πολύ ευφορότερη από τη Μέσα Μάνη και με πολύ περισσότερο νερό. Έφτιαχναν μάλιστα και μικρές καλύβες για να προστατεύονται από τη ζέστη και τη βροχή όσο θα έμεναν εκεί. Κατόπιν, το φθινόπωρο, επέστρεφαν στα χωριά τους στη Μέσα Μάνη με το αλεύρι για όλη την υπόλοιπη χρονιά.
            Την ίδια πρακτική ακολουθούσαν και ορισμένοι από τους Πατσουριάνους της Νόμιας και το μέρος όπου ζούσαν το καλοκαίρι το ονόμασαν Κονάκια από το «κάνω κονάκι», δηλαδή «μένω για λίγο και μετά φεύγω».

Το χωριό Κονάκια σήμερα
            Όταν το μεγαλύτερο μέρος της οικογένειας αναγκάστηκε να εκπατριστεί από τη Νόμια γύρω στο 1400μ.Χ. και αφού κατοίκησαν για λίγο στην Κάλλιαζη, κατέληξαν όπως ήταν φυσικό στα Κονάκια και εγκαταστάθηκαν στα «δικά» τους κτήματα.
            Γύρω στο 1600 ένα μέρος από την γενιά των Πατσουριάνων στα Κονάκια προχώρησε βόρεια (σε απόσταση περίπου 3 ωρών με τα πόδια) και έχτισε έναν πύργο στη θέση Μούχτια που βρίσκεται κάτω από το χωριό Μελιτίνη και το οποίο ήταν τουρκικό. Οι Τούρκοι οι οποίοι είχαν στο μεταξύ καταλάβει χωρίς σοβαρή αντίσταση, ολόκληρη τη Λακωνία περιορίστηκαν αναγκαστικά στο σημείο εκείνο και έχτισαν το 1690 το ισχυρό τουρκικό φρούριο-πύργο της «Μπαρδούνιας».
            Επιπλέον, ακριβώς αντίκρυ του Πύργου των Πατσουριάνων, απότην άλλη όμως όχθη του ποταμού Μπαρδούνια, έχτισαν το καθαρά τουρκικό χωριό  Στρουτζά ή Στροτζά (σημερινό Προσήλιο).
           
Το χωριό Στροτζά (σημερινό Προσήλιο)
Για να εξασφαλίσουν όμως οι Τούρκοι το χωριό τους από τις επιθέσεις των Μανιατών, έχτισαν αργότερα, γύρω στο 1750, δύο ισχυρούς Πύργους. Ο ένας βρισκόταν στη Βορινή είσοδο του χωριού και ονομαζόταν Πύργος του Χασάν, ο δε άλλος στη Νότια είσοδο και ονομαζόταν Πύργος του Ομέρ. Οι δύο αυτοί Πύργοι πήραν την ονομασία τους από τα ονόματα των δύο Τούρκων και κυρίαρχων του χωριού, τα ερείπιά τους δε σώζονται μέχρι σήμερα. (Ο πύργος του Χασάν είνια το σημερινό σπίτι του Νικολάου Γεωργίου Πατσούρη και δεσπόζει πάνω στον βορινό λόφο του χωριού).
            Οι Κονακιότες είχαν επαφή με τους Τούρκους της Στροτζάς και της Μελιτίνης οι οποίοι πολλές φορές  τους καλούσαν σε ενίσχυση όταν τα πασαλίκια είχαν μεταξύ τους διαφορές. Οι Μανιάτες έρχονταν αφενός για να σκοτώσουν Τούρκους,  αφού καλούντο και από Τούρκους, και αφετέρου για να πάρουν λάφυρα ή και τρόφιμα, ποτέ όμως δεν καλούσαν Τούρκους να τους ενισχύσουν στις μεταξύ τους διαφορές. Θεωρούσαν όμως τους Τούρκους της Μελιτίνης, της Στροτζάς και της Μπαρδούνιας γενναίους πολεμιστές.
πύργος του Χασάν στη Στροτζά (σήμερα οικία του Nicolas Patsouris)
Οι δικοί μας, πολεμιστές και γενναίοι και αυτοί είχαν αμοιβαία εκτίμηση με τους Τούρκους της Μπαρδούνιας και ποτέ δεν συνεπλάκησαν είτε με τους μεν είτε με τους δε, άλλωστε τους Μπαρδουνιώτες τους είχαν και ανάγκη γιατί εκεί υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη πολλά νερά και εκεί οι Μανιάτες απ' όλη τη Μάνη άλεθαν τα σιτηρά τους.
            Την εκτίμηση των Τούρκων της Στροτζάς, της Μελιτίνης και της Μπαρδούνιας για τους Πατσουριάνους της Μούχτιας καθώς και την κυριαρχία της οικογένειάς μας στην περιοχή περιγράφει και ένα δημοτικό, προεπαναστατικό τραγούδι του 1780, το οποίο δημοσιεύτηκε πολλές φορές σε διάφορα αναμνηστικά λευκώματα του 1921, κατά την επέτειο δηλαδή των εκατό χρόνων απότην Επανάσταση του 1821.
Βγήκανε τ'αγαδόπουλα1 και κυνηγούν τους Κλέφτες
και κυνηγούν του Ζαχαριά2 πρώτα παλικάρια
Που φέρνουν τ'άλογα μπροστά με λίγους υπερέτες
Και πίσω ειν' τα λάφυρα, τα βόϊδα, τα μουλάρια!
-Τ' ακούς; Ντουφέκια πέφτουνε απ' τη Στροτζά πιο πέρα
Σκάζει το λιανοντούφεκο και νύχτα και ημέρα!
-Σαν τ'άκουσε ο Ζαχαριάς, πολύ του κακοφάνη.
Τ' Αρχοντικού3 τα δυο στενά με τους Μανιάτες πιάνει!
Για να τους πιάσει ζωντανούς, να πάρει τα μουλάρια
Και να κρεμάσει ανάποδα τα άπιστα ζαγάρια!
Για να προσέχουν άλλοτε του Ζαχαριά τ'ασκέρι
Να βλέπουν και να τρέμουνε των Μανιατών τα μέρη!
-Χασάν Αγάς4 εφώναξε από τον Πύργ' απάνω:
Απ' το Ποτάμι5 κι από δω, τι θέλω γω θα κάνω
Τι έχω μπαρούτι απ'τη Στροτζά και βόλια απ' τη Μπαρδούνια
Και παλικάρια διαλεχτά όλο Τουρκοστροτζιώτες!
Ο Μουσταφάς7 νάναι καλά κι οι δυο Καραμπεραίοι8
Μονάχα θέλω να μη μπουν στη μέση οι Πατσουραίοι
Ας είν' καλά κι ας κάθουνται στη μέση στα χωριά μας
Στον Πύργο τους, στα έχει τους, να ζει κι η κουμπαριά μας!
Τους Πατσουραίους σέβομαι της Μούχτιας τα σιγκούνια9

Ποτέ μ' όμως δε θ' ανεχτώ τους Κλεφτο-Μπαρμπιτσιώτες!
Τι εν όσο 'ναι στον τόπο μας και κατοικούν δω πέρα
Δε θε να πάψει ο πόλεμος και νύχτα και ημέρα!

 

1. Αγαδόπουλο: είναι το παιδί του Αγά δηλαδή το αρχοντόπουλο και κατ' επέκταση, εδώ, οι στρατιώτες του.
2. Ζαχαριάς: ήταν ένδοξος Αρματολός της Προεπαναστατικής περιόδου και το κύριο επώνυμό του ήταν «Ζαχαρόπουλος». Γεννήθηκε στη Μπαρμπίτσα της Λακωνίας το 1759. Νεότατος κατατάχτηκε στο σώμα του Καπετάν-Μαντζαρή, όπου έγινε αργότερα, γύρω στο 1780, αρχηγός. Το 1785 με 100 επίλεκτους έχτισε Πύργο και αυτοανακηρύχτηκε «Αρχιστράτηγος Πελοποννήσου». Το 1792, με τον Ανδρίτζο ή Ανδρούτσο, πατέρα του Οδυσσέα Ανδρούτσου, και 700 άντρες διέτρεξαν για 40 μέρες ολόκληρη την Πελοπόννησο σκοτώνοντας 2000 Τούρκους. Προδόθηκε και δολοφονήθηκε το 1799 στην Τρίπολη και κρεμάστηκε σε πάσσαλο. Αυτός που τον πρόδωσε κρεμάστηκε από τους Τούρκους όταν πήγε να πάρει την αμοιβή του.
3. Αρχοντικό: είναι το χωριό το οποίο βρίσκεται στη συμβολή του ποταμού «Μπαρδούνια» και του τρομερού χείμαρρου «Κωλοπανά», στα όρια δηλαδή της Μάνης και της Λακωνίας.
4.Χασάν-Αγάς: ήταν ο κύριος και κάτοχος του σωζόμενου μέχρι σήμερα ενός από τους δύο Πύργους, στο χωριό Στροτζά, το οποίο κατέλαβε και κατείχε το τμήμα της γενεάς των Πατσουριάνων. Αυτός ονομαζόταν Χασάν Τζεζαϊρλής Μαντάνογλου ή Γαζής δηλαδή τροπαιούχος ή Μουστάκας για τα πυκνά και μεγάλα μουστάκια του. Ήταν Πέρσης ή Αλγερινός στην καταγωγή και δραπέτευσε από αιχμαλωσία με τη βοήθεια Έλληνα. Ύστερα έγινε «Καπουδάν Πασάς» δηλαδή αρχηγός στόλου και κατέλαβε το ανώτατο αξίωμα του οθωμανικού κράτους ανακηρυχθείς Μέγας Βεζίρης, Μώρα Βαλισή (Βαλής του Μωρέως) και σερασκέρης. Κατατρόπωσε το 1779 τους Αλβανούς, οι οποίοι λυμαίνονταν τότε την Πελοπόννησο, με τη συμπαράσταση της οικογένειας Κολοκοτρώνη. Στη συνέχεια όμως απάτησε τουςΜανιάτες, οι οποίοι αντέδρασαν ανάλογα.
5.Ποτάμι: εννοεί τον ποταμό «Μπαρδούνια», ο οποίος είχε γίνει το σύνορο μεταξύ Μάνης και Τουρκικής Αυτοκρατορίας.
6.Μπαρδούνια: ήταν οχυρότατο φρούριο, του οποίου και σήμερα ακόμη σώζονται τα ερείπια. Από αυτό ο ποταμός λέγεται και ποταμός «της Μπαρδούνιας» καθώς και τα γύρω χωριά «Μπαρδουνοχώρια».
7.Μουσταφάς: ήταν ο προπάππους της εκχριστιανισμένης οικογένειας Μουσταφέλλου στη Στροτζά και ο οποίος είχε χτίσει την κεντρική βρύση του χωριού που είχε την επιγραφή «1810 Ιουλίου 10 Μουσταφά-Μπαλτατζής» γραμμένη ελληνικά και τουρκικά.
8.Καραμπέρης: είναι ο προπάππους της εκχριστιανισμένης ομώνυμης οικογένειας στη Στροτζά.
9.Σιγκούνι: η λέξη προέρχεται από την αλβανική λέξη sigum. Είναι το μάλλινο πανωφόρι των χωρικών και ιδίως των γυναικών. Στο τραγούδι αυτό παρομοιάζεται η περιοχή της Μούχτιας σα γυναίκα και η γενεά των Πατσουριάνων σαν πανωφόρι της, υπονοώντας την κυριαρχία των τελευταίων σε όλη την περιοχή.
Η Πρωτοβυζαντινή Μονή Αγίου Γεωργίου
στο χωριό Κωνάκια, χτισμένη το 509 μ.Χ.
και το κωδωνοστάσιό της, κατασκευασμένο
από «πωρίτην λίθον» από τα αρχαία
«νεώρια» του Γυθείου
Η Αγιογραφία του «Παντοκράτορα»
στο θόλο της Ιερής Μονής Κωνακίων
«Άγιος Γεώργιος»

           Όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1821 και καθώς οι συγκρούσεις γενικεύονταν οι διάφοροι Τούρκοι της περιοχής κατέφυγαν στη Τρίπολη όπου θα ήταν ασφαλείς. Οι δικοί μας και ιδίως ο Παναγιωτάκης Πατσουράκος  ήρθε σε συνεννόηση με τον Μπέη της Στροτζάς και έξυπνος όπως ήταν του είπε: «Εσύ τώρα θα φύγεις για την Τρίπολη. Δεν μου κάνεις μια χάρη να κάνεις ένα χαρτί ότι μου πούλησες ολόκληρη την περιουσία σου -ολόκληρο το χωριό με την περιοχή του ήταν ιδιοκτησία του Μπέη με κληρονομικό δικαίωμα από πολλά χρόνια- και αν μεν επιστρέψεις θα είναι δικά σου, αν όχι να μη έχει άλλος δικαίωμα πάνω τους, κι εγώ θα σου δώσω μουλάρια και ανθρώπους να πας ανενόχλητος στην Τρίπολη». Αυτό επιζητούσε και ο Αγάς και δέχτηκε και έδωσε το συμβόλαιο στον Παναγιωτάκη.
           Η Επανάσταση τελείωσε και στη Στροτζά εγκαταστάθηκε ο Παναγιωτάκης μαζί με τον τολμηρότερο από τους γιους του τον Νικολό ή Νικολάκη κύριοι πια ολόκληρης της περιοχής.
           Η έκταση όμως της περιουσίας ήταν πια πολύ μεγάλη και τα μέλη της οικογένειάς τους δεν επαρκούσαν για την καλλιέργεια των κτημάτων και τη συγκομιδή.
           Ήταν η εποχή που είχε γίνει η καταστροφή της Χίου πριν μερικά χρόνια καθώς και πολλές καταστροφές και διωγμοί στην Κρήτη από τους Τούρκους. Οι Χιώτες και πολλοί Κρητικοί είχαν διασκορπιστεί στην ελεύθερη Ελλάδα και ζητούσαν άσυλο και δουλειά.
           Μερικοί από αυτούς ήρθαν στο Νικολό και του ζήτησαν δουλειά. Αυτός τους δέχτηκε και τους παραχώρησε πρώην τουρκικά σπίτια να μένουν. Μαζί με αυτούς  παρέμειναν και πολλοί εκχριστιανισθέντες Τούρκοι, που ονομάζονταν «νεοφώτιστοι». Απόγονοί τους ζουν μέχρι σήμερα στο Προσήλιο και είναι πολύ εύποροι με μεγάλη κτηματική περιουσία αλλά εκείνη την εποχή άρχοντες και κυρίαρχοι ήταν οι Πατσουριάνοι και όλοι στη Στροτζά έλεγαν «Αν θέλει ο Νικολός, το θέλει και ο Θεός»!
           Τριακόσια χρόνια μετάτην εγκατάσταση των Πατσουριάνων στα Κονάκια, δηλαδή το 1770, το κοντινό χωριό Πηλάλα καταλήφθηκε από τον Καπετάν Χάντζου, απ' όπου και η οικογένεια Χαντζάκου, ο οποίος έχτισε και οχυρό Πύργο. Λόγω της άφιξης και της εγκατάστασης των νέων κατοίκων στην περιοχή αυτή, άρχισε μακροχρόνια ένοπλη σύρραξη μεταξύ των δύο γενεών των γειτονικών χωριών.
           Πραγματική όμως αιτία, όπως φαίνεται, ήταν το ποιος θα εξουσίαζε την περιοχή, σε ποιον δηλαδή θα ανήκε η πρωτοκαθεδρία και ποιος θα διαχειριζόταν, κατά κύριο λόγο, την περιουσία της εκεί Ιερής Βυζαντινής Μονής του Αγίου Γεωργίου, θα είχε δηλαδή τα δικαιώματα του Μοναστηριού, όπως λέγεται και μέχρι σήμερα.
         

Η Ιερή Μονή του Αγίου Γεωργίου στα Κονάκια

  Η ιερήΜονή των Κονακίων Άγιος Γεώργιος βρίσκεται σε μια χαράδρα δυτικά του χωριού, είναι δε παλαιότατη Μονή απότην πρωτοβυζαντινή προφανώς εποχή. Αυτό μαρτυρά παράδοξη επιγραφή μέσα στη μονή, ότι είναι χτισμένη το 509 μ.Χ. Tο κωδωνοστάσιο της Μονής είναι κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από «πωρίτη λίθο», τον οποίο μετέφεραν οι τότε μοναχοί από το Γύθειο, από τα αρχαία «νεώρια».
           Το εσωτερικό της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου ήταν ολόκληρο αγιογραφημένο, όμως  σήμερα μεγάλο μέρος της αγιογράφησης έχει καταστραφεί. Σε πολλές θέσεις όπου, λόγω της υγρασίας, κομμάτια αγιογραφιών έχουν πέσει, παρατηρεί κανείς κάτω  από αυτά άλλες αγιογραφίες. Πράγμα που αποδεικνύει ότι η δεύτερη αγιογράφηση είναι νεότερη.

Το εσωτερικό της Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου

Το εσωτερικό της Εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου

           
           Η Ιερά Μονή των Κωνακίων δωρήθηκε πριν 150 χρόνια από τους Τουρκατζάδες, δηλαδή τη γενεά των Πατσουριάνων, στην εν Ελλάδι Εξαρχία του Παναγίου Τάφου Ιεροσολύμων. Τούτο φαίνεται και από την επιστολή με ημερομηνία «7 Αυγούστου 1895» του Μητροπολίτη Βηθλεέμ Άνθιμου, που υπήρξε ο πρώτος Μητροπολίτης Έξαρχος του Παναγίου Τάφου στην Ελλάδα, προς τον Βασίλειο Αναγνώστη Πατσουράκο.
          
 Στο μεταξύ όμως, την εποχή εκείνη, 250 χρόνια από σήμερα, η γενεά μας απόχτησε συγγενικό δεσμό, «συμπεθέρεψε» δηλαδή, με τον Καπετάν Παύλο Παυλάκο, από το γειτονικό χωριό Λύμπερδο. Η αδελφή δηλαδή του Καπετάν Παύλου Παυλάκου παντρεύτηκε έναν Πατσούρη.
Η παράδοση αναφέρει το εξής ανέκδοτο: Ο υποψήφιος γαμπρός, όπως άλλωστε όλοι οι συμπατριώτες του τότε, είχε μακριά μαλλιά και αρκετή γενειάδα. Όταν όμως ήταν να γίνει ο γάμος ο γαμπρός για ομορφιά ξύρισε τη γενειάδα και έκοψε αρκετά τα μαλλιά του. Μόλις εμφανίστηκε στους συγγενείς της νύφης αυτοί δεν τον αναγνώρισαν και παραλίγο ο γάμος να μη γίνει. Οι συνετοί όμως των δύο γενεών έδωσαν τις αμοιβαίες εξηγήσεις και μετά από πρόχειρο συμβούλιο έγινε δεκτός ο γαμπρός έστω και «κουρεμένος». Πρόσθεσαν όμως σε αυτόν τον Πατσούρη την προσωνυμία «Κουρεμενάκος».
Ενισχύθηκε λοιπόν η γενεά μας, στον πόλεμο κατά του Καπετάν Χάντζου, από τον Καπετάν Παύλο όχι μόνο σε άνδρες αλλά και σε πολεμικό υλικό, μεταξύ του οποίου ο Καπετάν Παυλάκος περιέλαβε και ένα κανόνι. Αυτό το κατείχε η οικογένεια Σταύρου Ζερβουλάκου στα Κονάκια, η οποία αποτελεί τμήμα της γενεάς, και σήμερα βρίσκεται μπροστά από το Ηρώο στο Γύθειο.
Το αποτέλεσμα της πολύχρονης διαμάχης, ευτυχώς χωρίς νεκρούς παρά μόνο τραυματίες, ήταν υπέρ της γενεάς μας, η οποία επιβλήθηκε και από τότε κρατούσε τα δικαιώματα του Μοναστηριού του Αγίου Γεωργίου.
Οι Πατσουριάνοι εκδήλωσαν και έμμεσα με τη χριστιανική θρησκεία και με την εκδήλωση της ευλάβειάς τους την επιβολή τους στον τόπο τούτο. Διότι είχαν πλέον σαν προστάτες τους από τη μια τον Άγιο Γεώργιο, τον προστάτη των όπλων, ο οποίος είναι η χριστιανική μεταφορά του οπλοποιού Ήφαιστου, (όπως το «Θησείο» στην Αθήνα ήταν, κατά τους αρχαιολόγους, ο ναός του Ήφαιστου και είχε μετατραπεί από τους Αθηναίους σε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου). Από την άλλη, είχαν επίσης προστάτη τον Άγιο Δημήτριο, στη μνήμη του οποίου έχτισαν το 1821 και ναό, που υπάρχει μέχρι σήμερα στη θέση όπου βρίσκεται το νεκροταφείο, ο οποίος είναι ο προστάτης των καρπών της γης και της ευφορίας, χριστιανική δηλαδή παραλλαγή της θεάς Δήμητρας.
Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου
στο νεκροταφείο των Κονακίων.

Η επιγραφή κτίσης της εκκλησίας
του Αγίου Δημητρίου στα Κονάκια.